{"id":10601,"date":"2014-11-27T05:48:56","date_gmt":"2014-11-27T03:48:56","guid":{"rendered":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/?p=10601"},"modified":"2014-11-27T05:49:11","modified_gmt":"2014-11-27T03:49:11","slug":"os-proletas-non-tenen-alma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/os-proletas-non-tenen-alma\/","title":{"rendered":"Os proletas non te\u00f1en alma"},"content":{"rendered":"<h5 style=\"text-align: center;\">STRATOS (1987), de Miguelanxo Prado<\/h5>\n<h6><\/h6>\n<h6>Para recuperarmos <em>Stratos<\/em><\/h6>\n<p><a href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-O-centro-do-labirinto.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-10618\" title=\"2 O centro do labirinto\" src=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-O-centro-do-labirinto.jpg\" alt=\"\" width=\"122\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-O-centro-do-labirinto.jpg 122w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-O-centro-do-labirinto-110x180.jpg 110w\" sizes=\"auto, (max-width: 122px) 100vw, 122px\" \/><\/a>Durante m\u00e1is de tres d\u00e9cadas (dos 70 aos 90 do s\u00e9culo pasado, sobre todo) fun un lector apaixonado das revistas de c\u00f3mics que daquela se publicaban en Espa\u00f1a (e das de Portugal, sempre que pod\u00eda). Foron os anos dourados deste tipo de publicaci\u00f3ns (<em>TOTEM<\/em>, <em>Cairo<\/em>, <em>Cimoc<\/em>, <em>1984<\/em>, <em>Rambla<\/em>, <em>El V\u00edbora<\/em>, <em>C\u00f3mix Internacional<\/em>, etc), que se beneficiaron da recuperaci\u00f3n de gran cantidade de historias doutros pa\u00edses que ata daquela estiveran in\u00e9ditas na Espa\u00f1a de Franco.<\/p>\n<p>Cando en 1997 publiquei <a title=\"Ficha de O centro do labirinto\" href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/libros\/o-centro-de-labirinto\/\" target=\"_blank\"><em>O centro do labirinto<\/em><\/a>, unha das mi\u00f1as novelas m\u00e1is persoais, inicieina con esta dedicatoria:<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 13px;\"><a href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Dedicatoria-Labirinto2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-10594\" title=\"3 Dedicatoria Labirinto\" src=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Dedicatoria-Labirinto2-300x142.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"142\" srcset=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Dedicatoria-Labirinto2-300x142.jpg 300w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Dedicatoria-Labirinto2-110x52.jpg 110w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Dedicatoria-Labirinto2.jpg 400w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Sinalaba as\u00ed d\u00faas obras que admiraba, que me fixeran pensar e que, dun xeito ou doutro, tivera presentes durante a redacci\u00f3n da novela. Esta entrada est\u00e1 dedicada \u00e1 primeira, <\/span><em style=\"font-size: 13px;\">Stratos<\/em><span style=\"font-size: 13px;\">; sobre <\/span><em style=\"font-size: 13px;\">Watchmen<\/em><span style=\"font-size: 13px;\">, xa terei ocasi\u00f3n de falar m\u00e1is cedo ca tarde.<\/span><\/p>\n<p>A\u00ednda que Stratos se publicou orixinariamente en 1985, o feito de que <a title=\"Ficha do \u00e1lbum en El Patito\" href=\"http:\/\/www.elpatitoeditorial.com\/es\/node\/146\" target=\"_blank\">El Patito Editorial<\/a> publicase hai pouco tempo a versi\u00f3n galega deste \u00e1lbum, s\u00e9rveme de pretexto para traela hoxe aqu\u00ed. Ve\u00f1o de relelo hai uns d\u00edas: non s\u00f3 conserva todos os valores que eu lembraba, sen\u00f3n que o paso do tempo non fixo m\u00e1is que agrandar a s\u00faa vixencia, pois o mundo que describe est\u00e1 agora moito m\u00e1is preto que cando Miguelanxo Prado o creou, hai xa trinta anos.<\/p>\n<p>Ben sei que despois vi\u00f1eron <a title=\"Interesante entrevista con MAP sobre a s\u00faa obra\" href=\"http:\/\/guiadelcomic.es\/entrevistas\/yexus\/miguelanxo-prado-96.htm\" target=\"_blank\">outras obras excelentes de Miguelanxo<\/a>, entre elas esas indiscutibles obras mestras que son <a title=\"Ficha de Trazo de xiz\" href=\"http:\/\/guiadelcomic.es\/miguelanxo-prado\/trazo-de-tiza.htm\" target=\"_blank\"><em>Trazo de xiz<\/em><\/a>, <a title=\"V\u00eddeo-trailer de De Profundis\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Ju0S0YrLvjI\" target=\"_blank\"><em>De profundis<\/em><\/a> e<a title=\"Entrada sobre Ardal\u00e9n, no meu blog\" href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/ardalen-excepcional-e-inesgotable\/\" target=\"_blank\"> <em>Ardal\u00e9n<\/em><\/a>. Mais iso non \u00e9 impedimento para que nos acheguemos a \u00e1lbums tan s\u00f3lidos como <em>Stratos<\/em>.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"\/\/www.youtube.com\/embed\/ag1J1XnCb1Y\" frameborder=\"0\" width=\"100%\" height=\"315\"><\/iframe><\/p>\n<h6>Unha exposici\u00f3n e un cat\u00e1logo<\/h6>\n<p><a href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Portada-Cat\u00e1logo-19921.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-10612\" title=\"2 Portada Cat\u00e1logo 1992\" src=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Portada-Cat\u00e1logo-19921.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"273\" srcset=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Portada-Cat\u00e1logo-19921.jpg 300w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Portada-Cat\u00e1logo-19921-110x100.jpg 110w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>O texto que segue \u00e9, en boa medida, outra recuperaci\u00f3n. En abril de 1992, o Concello da Coru\u00f1a organizou, no Kiosco Alfonso, unha ampl\u00edsima exposici\u00f3n da obra de <a title=\"P\u00e1xina web de Miguelanxo Prado\" href=\"http:\/\/www.miguelanxoprado.com\/\" target=\"_blank\">Miguelanxo Prado<\/a> (MAP, en diante), que daquela a\u00ednda non publicara <em>Trazo de xiz<\/em> (e da que se ofrec\u00eda un adianto). O cat\u00e1logo que se publicou con tal motivo inclu\u00eda dous ensaios: \u00abSinfon\u00edas minimalistas e insumisas\u00bb, de Jes\u00fas Cuadrado, e \u00abVintedous fragmentos\u00bb, da mi\u00f1a autor\u00eda.<\/p>\n<p>Unha parte dese ensaio estaba dedicada a <em>Stratos<\/em>. \u00c9 a que reproduzo parcialmente aqu\u00ed, tras eliminar a faramalla e quedar s\u00f3 coa substancia.<br \/>\nO \u00e1lbum <em>Stratos<\/em>, o segundo na obra de Miguelanxo Prado, apareceu en 1987. Recoll\u00edanse nel os sete cap\u00edtulos que foran aparecendo durante o ano anterior na revista <em>1984<\/em>. A acci\u00f3n transcorre nun tempo futuro, \u00a0arredor do ano 2115. Esta translaci\u00f3n temporal vaille permitir unha maior liberdade na creaci\u00f3n dos ambientes e das situaci\u00f3ns que lle interesa tratar; liberdade que aproveitar\u00e1 para falarnos, <a href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Stratos-El-Patito-Editorial1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-10613\" title=\"2 Stratos El Patito Editorial\" src=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Stratos-El-Patito-Editorial1-223x300.jpg\" alt=\"\" width=\"223\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Stratos-El-Patito-Editorial1-223x300.jpg 223w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Stratos-El-Patito-Editorial1-224x300.jpg 224w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Stratos-El-Patito-Editorial1.jpg 298w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Stratos-El-Patito-Editorial1-110x147.jpg 110w\" sizes=\"auto, (max-width: 223px) 100vw, 223px\" \/><\/a>unha vez m\u00e1is, sobre o tempo presente.<\/p>\n<p>Para os que fomos seguindo no tempo a obra de Miguelanxo, <em>Stratos<\/em> significou unha constataci\u00f3n que logo se evidenciou con m\u00e1is claridade en obras posteriores: se hab\u00eda un cambio de tema, hab\u00eda tam\u00e9n unha proposta pl\u00e1stica diferente. Demostrando que fondo e forma son indisociables, o autor renunciaba \u00f3 f\u00e1cil cami\u00f1o de insistir nun estilo gr\u00e1fico que xa demostrara a s\u00faa rendibilidade e ofrec\u00edanos unha nova est\u00e9tica que cadraba \u00e1 perfecci\u00f3n cos temas e co ambiente que agora se trataba.<\/p>\n<p>O panorama que se nos presenta en <a title=\"Cr\u00edtica de interese no blog Fancueva\" href=\"http:\/\/www.fancueva.com\/comic\/stratos-delicatessen-distopica-de-miguelanxo-prado\/\" target=\"_blank\"><em>Stratos<\/em> \u00e9 sombr\u00edo<\/a>, non ofrece fendas que permitan albiscar unha raiola de optimismo. O que aqu\u00ed se nos ensina \u00e9 o panorama que agarda \u00e1 sociedade actual, \u00e1 sociedade baseada no consumo e na depredaci\u00f3n dos recursos naturais, se segue polas li\u00f1as marcadas e aceptadas hoxe maioritariamente. Tr\u00e1tase dun \u00e1lbum duro, ins\u00f3lito no eido da banda dese\u00f1ada, cunhas propostas ideol\u00f3xicas que cada ano que pasa se perciben como m\u00e1is actuais.<\/p>\n<h6><\/h6>\n<h6>Fala Ferr\u00edn<\/h6>\n<p style=\"padding-left: 60px;\"><span style=\"color: #000080;\"><em style=\"font-size: 13px;\">\u00abE \u00e9 que Stratos sup\u00f3n algo moi serio: unha reflexi\u00f3n po\u00e9tica sobre a dexeneraci\u00f3n do sistema capitalista, sobre os diversos absurdos a que conduce a acumulaci\u00f3n. Estas reduci\u00f3ns (anticipativas) do que hoxe temos ata extremos de utop\u00eda, quero dicir de utop\u00eda posible no sentido de Esnst Bloch, po\u00f1en a pel de gali\u00f1a, porque o aparente irreal explica e d\u00e1 sentido \u00f3 realmente presente. A s\u00faa forza, a de Miguelanxo Prado en Stratos, non radica no terrorismo sat\u00edrico de Swift, nin \u00e9 un manifesto contro il laboro, coma no caso de Island de Aldous Huxley. Isto fire porque en Occidente, hoxe, todo cami\u00f1a na mesma direcci\u00f3n que o narrador e debuxante nos sinala.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 60px;\"><span style=\"color: #000080;\"><em>Calidade de estilo e dureza conceptual existen nalg\u00fans dos novos autores de c\u00f3mic, entre os que se encontran Christin\/Bilal e Prado. Fronte \u00e1 vaporosa delicuescencia posmodernista que invade, por exemplo, o v\u00eddeo ou a poes\u00eda do noso tempo, con irisaci\u00f3ns deliberadamente insignificantes, fronte \u00e1 belixerancia ideol\u00f3xica que vemos en todas partes contra calquera forma de literatura ou de creaci\u00f3n cr\u00edtica, aparece esta historieta, capaz de ilustrar a Historia. En realidade, soub\u00e9molo sempre: Woolrich era quen de explicar mellor a Norteam\u00e9rica da Depresi\u00f3n nunha p\u00e1xina de di\u00e1logo que moitos tomos sa\u00eddos dos seminarios universitarios.\u00bb<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 240px;\"><span style=\"color: #000080;\">X. L. M\u00e9ndez Ferr\u00edn (anacos do pr\u00f3logo que escribiu para o \u00e1lbum <em>Stratos<\/em>)<\/span><\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"\/\/www.youtube.com\/embed\/urYBTY_piw4\" frameborder=\"0\" width=\"100%\" height=\"315\"><\/iframe><\/p>\n<p>(1\u00aa parte da entrevista a MAP no programa \u00abSomos unha potenzia\u00bb, TVG. <a title=\"2\u00aa parte da entrevista en &quot;Somos unha potenzia&quot;\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Biu2cQFuxYA\" target=\"_blank\">A 2\u00aa parte pode verse aqu\u00ed<\/a>)<\/p>\n<h6>No interior dos estratos<\/h6>\n<p><em><a href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/The-long-tomorrow-3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-full wp-image-10626\" title=\"The long tomorrow 3\" src=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/The-long-tomorrow-3.jpg\" alt=\"\" width=\"218\" height=\"296\" srcset=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/The-long-tomorrow-3.jpg 218w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/The-long-tomorrow-3-110x149.jpg 110w\" sizes=\"auto, (max-width: 218px) 100vw, 218px\" \/><\/a>Stratos<\/em>, o t\u00edtulo do \u00e1lbum, fai referencia \u00e1 idea que lle d\u00e1 o sentido final ao conxunto das sete historias. Porque MAP imaxina unha sociedade ferreamente estruturada en clases sociais: unha sociedade onde as clases son tan evidentes que os ide\u00f3logos do poder te\u00f1en que estar teimando, unha e outra vez, na ilusi\u00f3n da sociedade horizontal e aberta.<\/p>\n<p>Hai un c\u00f3mic de Moebius, \u00ab<em>The long tomorrow<\/em>\u00ab, no que a estratificaci\u00f3n social est\u00e1 resolta cunha idea gr\u00e1fica excelente: o mundo no que transcorre a historia, unha inmensa cidade constru\u00edda baixo a superficie do planeta, ten innumerables \u00abpisos\u00bb cara a abaixo. De maneira que cada nivel corresponde a unha certa clase social, a un poder econ\u00f3mico. Os que viven nos niveis pr\u00f3ximos \u00e1 superficie son os que mandan; os que habitan os niveis inferiores, inh\u00f3spitos e perigosos, son os marxinados e os que non te\u00f1en ningunha posesi\u00f3n de valor.<\/p>\n<p>Se cambiamos a dimensi\u00f3n vertical pola horizontal e se examina a divisi\u00f3n topogr\u00e1fica das nosas cidades (esas li\u00f1as invisibles que a fragmentan en zonas nas que habitan distintos grupos sociais, en funci\u00f3n do poder econ\u00f3mico) atopariamos unhas similitudes inquietantes.<\/p>\n<h6>Dos proletas aos que moven os f\u00edos na sombra<\/h6>\n<p><span style=\"font-size: 13px;\"><br \/>\n<a href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Plana-cap\u00edtulo-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-full wp-image-10614\" title=\"2 Plana cap\u00edtulo 1\" src=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Plana-cap\u00edtulo-1.jpg\" alt=\"\" width=\"382\" height=\"500\" srcset=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Plana-cap\u00edtulo-1.jpg 382w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Plana-cap\u00edtulo-1-229x300.jpg 229w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/2-Plana-cap\u00edtulo-1-110x143.jpg 110w\" sizes=\"auto, (max-width: 382px) 100vw, 382px\" \/><\/a><a title=\"Recension no blog El Octavio Pasajero\" href=\"http:\/\/estodigo.blogspot.com.es\/2010\/07\/ciencia-ficcion-en-gallego-stratos-de.html\" target=\"_blank\">En <\/a><\/span><em><a title=\"Recension no blog El Octavio Pasajero\" href=\"http:\/\/estodigo.blogspot.com.es\/2010\/07\/ciencia-ficcion-en-gallego-stratos-de.html\" target=\"_blank\">Stratos<\/a><\/em><span style=\"font-size: 13px;\">, MAP ir\u00e1 amos\u00e1ndonos \u00a0os diferentes estratos da sociedade \u00bffutura?, empezando polo m\u00e1is baixo: o dos proletas (\u00ab<\/span><em style=\"font-size: 13px;\">E falando de proletas&#8230; \u00bfsabes que me dixo o director? \u00a1Que se demostrou que non te\u00f1en alma! As\u00ed se explica que s\u00f3 sirvan para eses traballos e que vivan como viven!<\/em><span style=\"font-size: 13px;\">\u00ab, di un dos personaxes) e subindo devagar ata o m\u00e1is alto: o das oito persoas que, desde a sombra do poder econ\u00f3mico, controlan todos os gobernos mundiais.<\/span><\/p>\n<p>Nunha construci\u00f3n exemplar, o percorrido por estes estratos fac\u00e9molo por medio dun mecanismo narrativo que serve para engarzar con fluidez unhas historias con outras: o protagonista de cada un dos relatos \u00e9 sempre un dos personaxes que aparec\u00eda como secundario na historia precedente.<\/p>\n<p>Asistimos as\u00ed a un feroz axuste de contas cos absurdos sobre os que hoxe se basea a nosa sociedade. No primeiro relato, os protagonistas son dous obreiros que est\u00e1n a piques de ser despedidos da empresa para a que traballan. Os planos que nos mostran as s\u00faas condici\u00f3ns de vida e de traballo deixar\u00edan p\u00e1lido ao Dickens que retratou o rostro salvaxe do capitalismo do XIX. Un deles non dubida en matar ao compa\u00f1eiro para conservar o seu emprego. De nada lle vale: o paro ser\u00e1 tam\u00e9n o seu destino.<\/p>\n<p>Despois, en lenta ascensi\u00f3n, imos pasando revista \u00e1 obsesi\u00f3n polo consumo (eses planos coas r\u00faas ateigadas de carteis publicitarios!), ao racismo m\u00e1is exacerbado (nunha das historias c\u00f3ntasenos como un grupo de altos executivos viaxan a \u00c1frica para ver unha aut\u00e9ntica tribo salvaxe. Un deles di: \u00ab<em>Os aut\u00e9nticos extingu\u00edronse, pero a partir de cachorros de proleta, criados en estado salvaxe, conseguiuse recuperar esa especie desaparecida. \u00a1A ciencia \u00e9 grande!<\/em>\u00ab), \u00e1 corrupci\u00f3n que domina unha boa parte da sociedade.<br \/>\n<a href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Vi\u00f1eta-do-cap-final-de-Stratos1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-10640\" title=\"Vi\u00f1eta do cap final de Stratos\" src=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Vi\u00f1eta-do-cap-final-de-Stratos1-193x300.jpg\" alt=\"\" width=\"193\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Vi\u00f1eta-do-cap-final-de-Stratos1-193x300.jpg 193w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Vi\u00f1eta-do-cap-final-de-Stratos1-110x170.jpg 110w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Vi\u00f1eta-do-cap-final-de-Stratos1.jpg 211w\" sizes=\"auto, (max-width: 193px) 100vw, 193px\" \/><\/a>No quinto relato chegamos ao nivel m\u00e1is alto. A protagonista \u00e9 Ilka Mes\u00e9jic, unha das oito persoas que controla o mundo, a\u00ednda que cara \u00e1 sociedade figure como unha alta directiva dunha empresa de computadoras. Unha persoa que, ao comprobar que a orde econ\u00f3mica ameaza con derrubarse, entra en crise e vai visitar un vello membro dese club de elixidos, Einar, agora retirado no campo e dedicado aos seus bonsais. O di\u00e1logo non ten desperdicio. Nun momento dado, preguntado polo porqu\u00e9 da s\u00faa retirada, Einar contesta: \u00ab<em>Perd\u00edn a mi\u00f1a fe no Plan&#8230; herdamos unha sociedade que era unha tubaria podre&#8230; e en vez de cambiala li\u00e1monos a lle po\u00f1er parches. Rebentar\u00e1 en calquera momento e n\u00f3s, os directivos, ditadores secretos, determinando pobrezas, riquezas, consumos, produci\u00f3ns, \u00e9ticas, pol\u00edticas&#8230; Non podemos salvala, s\u00f3 prolongar a agon\u00eda<\/em>\u00ab. Despois da toma de conciencia, Ilka introduce nos ordenadores os datos suficientes para que o proceso de degradaci\u00f3n se acelere, e foxe para o campo, onda Einar.<\/p>\n<p>O resultado do proceso \u00e9 a desaparici\u00f3n dos estratos tal como estaban configurados e a aparici\u00f3n dunha nova sociedade que se rexe pola lei do m\u00e1is forte. Coma tal, o proleta do primeiro relato \u00a0agora \u00e9 un g\u00e1nster que controla un sector da cidade; unha sociedade na que xa est\u00e1 inoculado o xerme da autodestruci\u00f3n.<\/p>\n<p>O cap\u00edtulo derradeiro, brev\u00edsimo, ofr\u00e9cenos a imaxe de Ilka, no seu refuxio do campo, despois da morte de Einar. Decide volver \u00e1 sociedade (?) e, a\u00ednda que promete regresar \u00e1 casa, a secuencia derradeira, un longo plano fixo que nos marca o paso do tempo, ind\u00edcanos, nun final aberto, que nunha sociedade as\u00ed xa non son posibles os privilexios.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Derradeira-plana-de-Stratos.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-10645\" title=\"3 Derradeira plana de Stratos\" src=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Derradeira-plana-de-Stratos.jpg\" alt=\"\" width=\"436\" height=\"250\" srcset=\"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Derradeira-plana-de-Stratos.jpg 436w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Derradeira-plana-de-Stratos-300x172.jpg 300w, https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/3-Derradeira-plana-de-Stratos-110x63.jpg 110w\" sizes=\"auto, (max-width: 436px) 100vw, 436px\" \/><\/a><\/p>\n<h6>A est\u00e9tica de <em>Stratos<\/em><\/h6>\n<p>A proposta gr\u00e1fica de <em>Stratos<\/em> \u00e9 coherente co contido, como dixen antes. Nas figuras e ambientes b\u00fascase deliberadamente unha est\u00e9tica fe\u00edsta, ateigada de claroscuros. Tr\u00e1tase dun grafismo escasamente compracente co lector, cuns personaxes de trazos caricaturescos, nunha li\u00f1a tan feroz coma a de <a title=\"Breve v\u00eddeo sobre Grosz\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=iUNdZo1Pfzo\" target=\"_blank\">George Grosz<\/a>. Uns personaxes arquetipos, nos que doadamente reco\u00f1ecemos tipos e comportamentos actuais. O debuxo res\u00f3lvese case exclusivamente coa utilizaci\u00f3n da li\u00f1a, con vi\u00f1etas nas que os tramados, cunha est\u00e9tica expresionista, recollen o ambiente opresivo axeitado a certas escenas.<\/p>\n<p><em>Stratos <\/em>foi, na mi\u00f1a opini\u00f3n, unha intensa viaxe por un cami\u00f1o que Miguelanxo Prado explorou minuciosamente, esprem\u00e9ndoo ata as \u00faltimas consecuencias. As novas obras (<em>Cr\u00f3nicas incongruentes<\/em>, <em>Quotidian\u00eda delirante<\/em>) ti\u00f1an que ser, forzosamente, diferentes.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>** Para saber m\u00e1is da ampla e diversa obra de MAP \u00e9 imprescindible a s\u00faa p\u00e1xina web: www.miguelanxoprado.com<\/p>\n<p>** Para co\u00f1ecer mellor a Miguelanxo Prado: unha longa e substanciosa conversa en Popular TV Galicia:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"\/\/www.youtube.com\/embed\/0djBRLmu2VI\" frameborder=\"0\" width=\"100%\" height=\"315\"><\/iframe><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>STRATOS (1987), de Miguelanxo Prado Para recuperarmos Stratos Durante m\u00e1is de tres d\u00e9cadas (dos 70 aos 90 do s\u00e9culo pasado, sobre todo) fun un lector apaixonado das revistas de c\u00f3mics que daquela se publicaban en Espa\u00f1a (e das de Portugal, sempre que pod\u00eda). Foron os anos dourados deste tipo de publicaci\u00f3ns (TOTEM, Cairo, Cimoc, 1984, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":10582,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-10601","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog-afp"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10601","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10601"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10601\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10582"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/agustinfernandezpaz.gal\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}